[OT] Wereldhandel /taal/schijfgereedschap

Ma Okt 25 06:55:06 UTC 2010

kleine correctie: Papiamento is van de Antillen, in Suriname is het Surinaams ontstaan, bekend als takkitakki (van het Engelse talk) en daarvoor (onterecht) Negerengels genoemd.
Milton
  ----- Original Message ----- 
  From: Gerrit de Jong 
  To: Ubuntu-NL 
  Sent: Sunday, October 24, 2010 10:40 PM
  Subject: Re: [OT] Wereldhandel /taal/schijfgereedschap

  Hallo allemaal

  De discussie lijkt heel erg afgedwaald, maar anderzijds geeft juist dat aardige aanknopingspunten om iets te zeggen over vertalingen van woorden als disk-tool.
  Om te beginnen is taal niet iets statisch. Het kent regels maar omdat taal voortdurend aan verandering onderhevig is zijn die regels bepaald niet in graniet gebeeldhouwd.
  De belangrijkste motor achter die voortdurende verandering is de internationale handel en de daarmee gepaard gaande migratie (al dan niet gedwongen), maar ook klimaatveranderingen en oorlogen in het verleden waren een motor voor migratie en daarmee voor taalvernieuwing.
  De slaven in Suriname spraken honderden talen, en vanwege de noodzaak om elkaar te verstaan ontstond een hele simpele mengtaal, een zogenaamde pidgin, waaruit een volwaardige taal is gegroeid; het Papiamento.
  Dat ging zo ook met het engels, ook al heeft dat wat langer geduurd. Oorspronkelijk waren de britten een ander volk dan de angelsaksen met elk een eigen taal, en zo waren er meer bevolkingsgroepen met elk hun taal. De meeste zijn opgegaan in het engels, maar de resten zijn nog te horen in de verschillende dialecten.
  Ook de nederlandse dialecten zijn vaak resten van verdwenen talen. Daarentegen is het stadsfries een verbastering van oudnederlands. De bestuurlijke elite sprak nederlands (onder meer) en daarom ging de deftige burgerij ook iets spreken wat daar op leek. Zo heeft nog steeds elke friese stad zijn eigen versie van het nederlands; het stadsfries, in 11 dialecten. De situatie in Hindelopen was heel anders. Verschillende nationaliteiten hadden daar handelsposten. Hindelopen was als haven op een gegeven moment zelfs belangrijker dan Amsterdam. Je had daarom straten met Georgiers, Polen, Finnen enzovoort. Daar ontstond dus vanuit een pidgin taal een geheel nieuwe taal; het Hylpers, met elke straat zijn eigen dialect. In mijn jonge jaren op de middelbare school in Sneek (rond 1980) zat ik bij een paar Hylpers in de klas. Zij zaten elkaar regelmatig te plagen om elkaars dialect. En de rest van de klas verstond er geen jota van.

  Het computerees (woord van Ronaldo) zou je als een soort pidgin van het computerjargon kunnen beschouwen, (al vind ik dat Ronaldo daar een mooiere benaming voor had kunnen verzinnen). Het is voor computernerds helemaal niet zo gek om een jargon te hebben dat in alle talen verstaan wordt. Aan de andere kant, als je woorden dan al wilt vertalen verzin dan bij voorkeur iets wat de kern raakt van wat het ding doet, en dat dan binnen de systematiek van de betreffende taal. Schijfgereedschap ontbreekt beide criteria. Is het gereedschap om te schijven? In het nederlands worden woorden als zaaggereedschap of schaafgereedschap niet gebruikt hoewel dergelijke benamingen niet onjuist zijn. Het engels tool komt niet geheel overeen met gereedschap maar kan bijvoorbeeld ook hulpmiddel betekenen.  Ik kan mij nog iets voorstellen bij woorden als schijfindeler (of schijfbewerker als het programma vele mogelijkheden heeft). Goedgekozen woorden maakt het computerees misschien toegankelijker voor nieuwkomers.Wat een goede reden kan zijn om het internationale jargon los te laten. Aan de andere kant heeft het internationale jargon het voordeel dat elk begrip in de engelse Wikipedia is op te sporen. Zoals OT = Off-Topic. Zelf probeer ik reeds geruime tijd ook computernerd te worden, maar het wil maar moeizaam een beetje lukken mede omdat computerees niet altijd even toegankelijk is, en alle handleidingen in alle talen zijn in het computerees.

  Om even terug te komen op de gouden eeuw. De handel in graan en hout waren enkele belangrijke aanjagers, en ook haring en zout zo blijkt. Maar dat moet vervoerd worden. Met boten die eerst gebouwd moeten worden. Houtzagen is arbeidsintensief. De Zaanstreek was een ideale plek voor o.a. houtzaagmolens. Dichtbij de haven van Amsterdam, een winderige streek nabij de kust, en goed bereikbaar per trekschuit. Daarmee kon een paard 30 tot 100 keer meer vracht vervoeren dan met de kar. Een doorsnee molen levert bij een mooi windje iets van veertig kilowatt, een werkende mens 100 watt. Dus een molen verzet het werk van 400 mensen. Op een molen waren tot twintig man werkzaam maar hun arbeidsproductiviteit lag dus meer dan twintig maal hoger dan elders op de wereld. Misschien was dit wel de belangrijkste aanjager voor de gouden eeuw. Tijdens het hoogtepunt van de gouden eeuw waren er meer dan 10.000 molens in bedrijf in de Zaanstreek. Met een productiecapaciteit gelijk aan dat van een leger van ruim 4 miljoen mensen. Dat was voor die tijd ongekend.
  Daarnaast, een molen bouwen is duur. Kanalen graven en sluizen bouwen ook. Vanuit de behoefte een en ander te financieren ontstond een financiële infrastructuur welke de basis vormde voor Amsterdam als financieel centrum van de vrijhandel. Daarmee was de Zaanstreek het eerste moderne industriegebied. En nog steeds is Amsterdam een belangrijk financieel centrum.
  De Engelsen hadden die voordelen goed gezien, en ook hun eigen nadelen. Bovenop de heuvels waait het goed genoeg voor een molen, maar de trekschuit komt nooit verder dan de voet van de heuvel. En op die heuvel kun je maar een handjevol molens kwijt. De stoommachine was dus niet zomaar een uitvinding. Het was een ontwikkeling die werd afgedwongen omdat een aantal mensen de noodzaak zagen. Er was een voorbeeld, de scheepsklok met onrust. Ontwikkeld dankzij een prijsvraag, en nodig omdat navigatie op zee een nauwkeurige tijdsbepaling vereist. Maar op zee werkt een klok met slinger niet meer. Kortom; Tompoes, verzin een list.
  De ontwikkelingen in de natuurkunde, scheikunde enzovoort waren in die tijd zodanig dat een aantal heren met geld hadden besloten dat de engelse industrie onafhankelijk moest kunnen worden van de wind. Nogmaals Tompoes, verzin een list.

  Ik wou maar zeggen, als je weet wat je wilt, en waarom je dat zou moeten willen, dan heb je de helft van de oplossing al binnen. Dus waarom vertalen, of waarom niet?
  Oplossingen worden consistent als ze een duidelijk doel dienen. Kissebissen over taal is ijdel. Taal is een middel en dient een doel 1). En dat in een voortdurend veranderende omgeving. Ubuntu heeft een duidelijk doel, vertalen past daarin, maar het is niet vertalen om het vertalen. Het gaat er om ook volstrekt a-technische of laagopgeleide mensen de controle te geven over hun belangrijkste communicatie middel. Naast de twee al voorgestelde criteria -raakt het de kern van wat het doet en past het in de systematiek van de taal-, zou ik willen voorstellen; -begrijp ik beter waar ik mee bezig ben-. Als je daar aan kan voldoen heb je volgens mij een perfecte vertaling.

  Overigens, laatst liet ik mij ontvallen dat ik Mac irritant vindt. Een aantal Mac-adepts dreigden mij te onthoofden. Totdat ik melde dat dat andere systeem na xp mij onbekend is. Verbazing alom. Niemand begreep wat ik dan gebruik. Linux werd uitgesloten want ik ben berucht om mijn vermogen de zaak vast te laten lopen als er ook maar de kleinste mogelijkheid toe is. Ubuntu kwam bij niemand op. Hoe kan dat? Verder hulde.

  Met vriendelijke groeten, Gerrit

  1) The language instinct, Steve Pinker. Perennial classics

  Op 22 oktober 2010 21:26 schreef Jaap Woldringh <jjh.woldringh op planet.nl> het volgende:

    Cees Binkhorst schreef op vr 22-10-2010 om 18:01 [+0200]:
    > Dieter,
    >
    > Tot voor kort dacht ik ook dat de VOC-periode de meest welvarende
    > periode was. Zelfs na Zoutslaven gelezen te hebben.
    > Toendertijd had nog niemand van Ubuntu gehoord ;)
    >
    > Kwam er echter kortgeleden achter dat de haringvangst door de eeuwen
    > heen véél meer in het laatje bracht.
    > Op een gegeven ogenblik was de export naar andere Europese landen zo
    > groot dat Nederland voor een behoorlijk lange periode de grootste
    > handelaar was.
    >
    > Groet / Cees
    >
    Interessant om deze reacties te lezen: men is geïnteresseerd, en weet er
    ook wat van af :)

    De Nederlandse wereldhandel omvatte veel meer dan de VOC en de
    slavenhandel. Belangrijkste handel was waarschijnlijk de vaart op de
    Oostzee, en de ontdekking van het haringkaken.
    Het laatste was het gevolg van het steeds KOUDER worden van het klimaat
    (tussen omstreeks 1200 en 1750), in elk geval hier in Noord- en West
    Europa, waardoor de haring steeds zuidelijker, in onze Noordzee kwam en
    hier dus in de buurt gevangen kon worden. Kaken betekent zout, en dat
    betekende zout ophalen in de Middellandse zee, waardoor er een
    goederentransport op gang kwam: zout uit het zuiden, en hout, graan,
    haring naar het zuiden, hout en graan ophalen uit de Oostzee.
    Die handel was zo voordelig dat op een gegeven moment tegen de 100% van
    de West-Europese scheepvaart in Nederlandse handen kwam, mede door de
    ontwikkeling van een all round zeilschip, de fluit, waarmee ook op Indië
    (alles ten oosten van Kaap de Goede Hoop) werd gevaren.

    Overigens ben ik maar wat blij dat ik niet in onze "Gouden Eeuw" leefde.
    Oorlog, oorlog en nog eens oorlog.

    Jaap

    --
    Ubuntu-NL mailing list
    Ubuntu-NL op lists.ubuntu.com
    Info/Uitschrijven: https://lists.ubuntu.com/mailman/listinfo/ubuntu-nl

------------------------------------------------------------------------------

  -- 
  Ubuntu-NL mailing list
  Ubuntu-NL op lists.ubuntu.com
  Info/Uitschrijven: https://lists.ubuntu.com/mailman/listinfo/ubuntu-nl
------------- volgend deel ------------
Een HTML-bijlage is gescrubt...
URL: <https://lists.ubuntu.com/archives/ubuntu-nl/attachments/20101025/90c0fd24/attachment.html>